Józef Wybicki

„Pieśń Legionów Polskich we Włoszech – Mazurek Dąbrowskiego”

 

– urodził się 29 września 1747 roku w Będominie na Pomorzu, w rodzinie średniozamożnej szlachty, jego ojciec był sędzią ziemskim

– uczył się w kolegium jezuickim w Starych Szkotach przy trakcie tczewskim pod Gdańskiem, ale w 1763 został ze szkoły relegowany za bunt przeciwko metodom wychowawczym stosowanym przez jezuitów; odtąd sam uzupełniał braki w wykształceniu

– w 1767 roku został posłem i uczestniczył w obradach sejmu

– w latach 1770-1771 studiował w Leydzie prawo i historię powszechną, tam należał do masonerii

– w Warszawie brał udział w pracach nad kodeksem praw, był sekretarzem Komisji Kodyfikacyjnej Andrzeja Zamoyskiego

– 1777 – z polecenia Komisji Edukacji Narodowej wizytował szkoły na Litwie

– brał udział w konfederacji barskiej, insurekcji kościuszkowskiej, w roku 1797 roku organizował Legiony we Włoszech, wtedy też, w dniach 16-19 VII, ułożył słowa do Pieśni Legionów Polskich we Włoszech, zwanej później Mazurkiem Dąbrowskiego – odśpiewał ją po raz pierwszy, na melodię ludowego mazurka podlaskiego z 2. połowy XVIII w., 16 VII 1797 w Reggio, na uroczystości pożegnania generała Jana Henryka Dąbrowskiego, który 21 lipca udawał się do Mediolanu na spotkanie z Napoleonem

– jego pierwszą publikacją były Myśli polityczne o wolności cywilnej (1775-1776), poza tym pisał poezje – jego debiut poetycki to wiersz Podróżny w Pawłowie, będący hołdem złożonym wielkim reformatorom – oraz dramaty, m.in. Kulig (1783), Kmiotek (1788), Szlachcic mieszczanin (1791), i opery, takie jak Samnitka (1787), Polka (1788), Pasterka zbłąkana (1787)

– w 1804 wyjechał do Drezna, tam przygotowywał dla synów nowy program nauki, a nawet zamierzał wydać zbiór nowoczesnych podręczników

– w roku 1814 osiadł w majątku w Manieczkach

– w nowoutworzonym Królestwie Polskim objął prezesurę Delegacji Administracyjnej i prezesurę Sądu Najwyższego; uczestniczył też w pracach sejmu i senatu – zajmował się sprawami skarbowymi i prawnymi; łudził się co do intencji cara Aleksandra I, ale po jego porozumieniu z wielkim księciem Konstantym wielokrotnie składał podanie o dymisję –wybory polityczne, jakich dokonywał pod koniec życia, często były poddawane krytyce

– zmarł 10 marca 1822 roku w Manieczkach

 

Pieśń Legionów Polskich we Włoszech – Mazurek Dąbrowskiego

 

Został napisany jasnym językiem, przy użyciu oszczędnych środków stylistycznych; wyrażał bowiem nadzieje legionistów, zarówno oficerów, jak i prostych żołnierzy, związane z odzyskaniem niepodległości.

Istnieją dwie wersje tekstu. Pierwsza pochodzi z autografu; w takim kształcie była śpiewana w Reggio. Druga, krajowa, powstała w roku 1799, ma inną liczbę i kolejność strof, zawiera też inne słowa w pierwszej strofie. Jednak to właśnie ją rozpowszechniano drukiem i powszechnie śpiewano, traktując jako hymn narodowy podczas walk o niepodległość, aż do formalnego zatwierdzenia ustawą w roku 1926.

Początek Mazurka w pierwszej wersji brzmi następująco:

Jeszcze Polska nie umarła,

Kiedy my żyjemy.

Co nam obca moc wydarła

Szablą odbijemy.

Jak widać, w pierwotnej wersji pieśni Wybickiego Polska została upersonifikowana, w wersji ostatecznej hymnu jest ona tylko pojęciem. W obu zawarte jest przekonanie, że Polska to nie tylko państwo, kraj, ale przede wszystkim ludzie, owo liryczne „my”. Refren wyraża wolę walki oraz pragnienie szybkiego powrotu do kraju – „pod przewodem” generała Dąbrowskiego. W następnych strofach wiara w odzyskanie niepodległości zostaje połączona z konkretnym programem walki o odzyskanie niepodległości. Następują nawiązania do wojen szwedzkich,do kampanii duńskiej Stefana Czarnieckiego, kiedy polskie wojska dotarły aż po Jutlandię, a później triumfalnie wróciły do ojczyzny przez Poznań.

O tym, jak szybko Pieśń Legionów stała się popularna wśród Polaków, niech świadczy fakt, iż „stary Dąbrowskiego mazurek” (I ks. Pana Tadeusza) rozbrzmiewa w Soplicowie w roku 1811, a więc niespełna w czternaście lat od momentu powstania!

 

Bibliografia

K. M. Dmitruk, Józef Wybicki (1747-1822), [w:] Pisarze polskiego oświecenia, t. II, pod red.T. Kostkiewiczowej i Z. Golińskiego, Warszawa 1994, s. 5-48.

 

Anna Cholewianka

www.literatura.net.pl